Thay đúng model cũ hay đổi sang model mới hiệu suất cao hơn?

Khi một bơm trong nhà máy đến lúc phải thay, có hai hướng. Mua lại đúng model cũ — mọi thứ khớp, lắp xong là chạy. Hoặc đổi sang model mới có hiệu suất cao hơn — tiết kiệm điện về lâu dài, nhưng kéo theo một loạt việc phải kiểm. Cả hai đều là lựa chọn hợp lý trong hoàn cảnh khác nhau.

So sánh theo tám tiêu chí

Tiêu chí	Đúng model cũ	Model mới hiệu suất cao hơn
Thời gian chuẩn bị	Ngắn, kích thước đã biết	Dài hơn, phải đối chiếu kích thước
Rủi ro lắp không vừa	Thấp	Cần kiểm mặt bích, bệ, chiều cao trục
Thời gian dừng máy	Ngắn nhất	Có thể dài hơn
Tiền điện hằng năm	Như cũ	Thường thấp hơn
Giá thiết bị	Thường thấp hơn	Thường cao hơn
Phụ tùng dự phòng trong kho	Dùng tiếp được	Phải dự trù bộ mới
Đội bảo trì quen tay	Có	Cần làm quen
Có còn bán không	Model cũ có thể đã ngừng	Sẵn hàng hơn

Hàng cuối thường quyết định thay cho người mua: model cũ đã ngừng sản xuất thì lựa chọn thứ nhất không còn.

Khi nào thay đúng model cũ là hợp lý

• Cửa sổ dừng rất ngắn, không có chỗ cho bất ngờ.
• Máy cũ đang chạy đúng điểm làm việc, không có vấn đề gì ngoài hết tuổi thọ.
• Kho còn phụ tùng của dòng máy đó.
• Nhà máy có nhiều máy cùng model, giữ đồng bộ có giá trị.
• Số giờ chạy mỗi năm ít, phần tiết kiệm điện không đáng kể.

Khi nào đổi sang model mới là hợp lý

• Máy chạy liên tục, tiền điện là khoản lớn.
• Máy cũ chạy xa điểm định mức — tức là vốn đã không phù hợp.
• Model cũ đã ngừng sản xuất hoặc phụ tùng khó kiếm.
• Nhu cầu sản xuất đã thay đổi, điểm làm việc cần đổi theo.
• Có cửa sổ dừng đủ dài cho một lần thay có chuẩn bị.
• Đang có kế hoạch cải tạo cả cụm, thay máy là một phần.

⚠️ Điều kiện dừng

Đừng chọn model mới chỉ dựa trên hiệu suất ghi trong catalogue. Hiệu suất đó đạt được tại điểm làm việc tối ưu của máy. Nếu điểm làm việc thật của nhà máy nằm xa điểm đó thì hiệu suất thực tế sẽ thấp hơn đáng kể, và phần tiết kiệm kỳ vọng không xuất hiện. Phải so hiệu suất tại đúng điểm làm việc của nhà máy.

Cách tính phần tiết kiệm cho có căn cứ

1. Xác định điểm làm việc thật bằng cách đo trên máy cũ.
2. Lấy hiệu suất của máy cũ tại điểm đó — từ đường đặc tính, hoặc suy từ công suất điện đo được.
3. Lấy hiệu suất của máy mới tại đúng điểm đó — yêu cầu bên bán cung cấp, không lấy con số đỉnh.
4. Tính chênh lệch công suất điện giữa hai trường hợp.
5. Nhân với số giờ chạy mỗi năm và đơn giá điện.
6. So với chênh lệch giá thiết bị và chi phí lắp đặt phát sinh.
7. Ra thời gian hoàn vốn — đây là con số để quyết định.

Bước 3 là bước hay bị làm qua loa. Yêu cầu bên bán ghi rõ hiệu suất tại điểm làm việc của bạn là một câu hỏi hợp lệ và nên có trong mọi bản chào giá.

Những chi phí phát sinh khi đổi model

Khoản	Khi nào phát sinh
Đoạn nối chuyển mặt bích	Cỡ hoặc khoảng cách mặt bích lệch
Gia công lại bệ hoặc bản đế chuyển	Chân đế lệch bu lông neo
Cáp điện mới	Dòng định mức tăng
Thiết bị bảo vệ mới trong tủ	Dòng định mức đổi
Khớp nối mềm, giá đỡ ống	Nếu bố trí đổi
Bộ phụ tùng dự phòng mới	Phụ tùng cũ không dùng chung
Thời gian dừng dài hơn	Quy ra tổn thất sản xuất

Khoản cuối là khoản hay bị bỏ khỏi bảng tính và lại là khoản lớn nhất với nhà máy chạy liên tục.

Phương án thứ ba: thay theo lộ trình

Với nhà máy có nhiều bơm cùng loại, có một hướng trung gian:

1. Thay một máy trước sang model mới, ở vị trí ít rủi ro nhất.
2. Đo và ghi thực tế: điện tiêu thụ, độ ổn định, thời gian lắp.
3. Rút kinh nghiệm về những gì cần gia công, cần chuẩn bị.
4. Thay dần các máy còn lại trong các đợt bảo trì tiếp theo.

Cách này biến một quyết định lớn thành một chuỗi quyết định nhỏ có dữ liệu, và nó cũng trải chi phí đầu tư ra nhiều kỳ.

Ví dụ có ghi rõ giả định

Giả định: một bơm chạy gần như liên tục cả năm, model cũ vẫn còn bán, bên bán chào một model mới với hiệu suất cao hơn nhưng kích thước mặt bích khác và dòng định mức nhỏ hơn một chút.

Cách đọc: chạy liên tục nghĩa là phần tiết kiệm điện được nhân với số giờ rất lớn, nên hướng đổi model đáng tính. Nhưng phải yêu cầu hiệu suất tại đúng điểm làm việc đã đo, và phải cộng chi phí đoạn nối chuyển mặt bích vào bảng tính. Dòng định mức nhỏ hơn là điểm thuận: cáp và thiết bị bảo vệ hiện có nhiều khả năng vẫn dùng được. Tình huống là giả định để minh hoạ, không phải trường hợp của công trình bạn.

Câu hỏi hay gặp

Có nên đổi sang bơm có biến tần thay vì đổi model? Đây là hướng thứ ba và đáng cân nhắc khi tải thay đổi nhiều. Với tải cố định thì phần tiết kiệm của biến tần nhỏ hơn nhiều so với khi tải thay đổi.

Giá thiết bị đã gồm thuế chưa? Giá niêm yết là giá thiết bị, chưa gồm VAT và chưa gồm công lắp, trừ khi ghi rõ khác trong từng trường hợp.

Thời gian hoàn vốn bao lâu là chấp nhận được? Tuỳ chính sách của từng nhà máy. Điều quan trọng là có con số dựa trên số đo thật, thay vì quyết định theo cảm nhận về chữ “hiệu suất cao”.

Đổi model có ảnh hưởng tới bảo hành phần còn lại của hệ không? Thường không, nhưng nếu cụm bơm thuộc một hệ thống được bảo hành trọn gói thì nên kiểm điều khoản trước.

Cần hỗ trợ

Gửi: nhãn máy cũ, điểm làm việc đo được, số giờ chạy mỗi năm, đơn giá điện, số đo mặt bích và bu lông neo, dòng định mức và thiết bị bảo vệ hiện có, cửa sổ dừng máy cho phép. Bộ phận kỹ thuật so hai phương án theo số thực tế và đưa ra thời gian hoàn vốn ước tính.

Xem dải máy tại bơm công nghiệp trục ngang và bơm ly tâm trục đứng.

Liên hệ: Thảo — 0962221587 (gọi hoặc Zalo cùng số). Công ty TNHH Đầu tư Thương mại Hà Nội Thịnh Vượng.